🔴Улсын хилээр нэвтрүүлэхийг хориглосон, хязгаарласан эд зүйлс их хэмжээгээр, олон давтамжтай илэрч байна

Гаалийн байгууллагаас сар бүр уламжлал болгон зохион байгуулдаг нээлттэй хэвлэлийн хурал өнөөдөр боллоо. Энэ удаагийн хурлаар гаалийн цахим үйлчилгээний шинэчлэл, дижитал шилжилт, гэмт хэрэг, зөрчлийн илрүүлэлт болон албан хаагчдын сахилга хариуцлага, ёс зүйн асуудлаар олон нийтэд дэлгэрэнгүй мэдээлэл өглөө.

ГЕГ-ын Гаалийн хяналт, хорио цээрийн газрын дарга Б.Сүхбаатар:

-Сүүлийн үед агаарын хилийн боомтоор зорчиж буй иргэдийн зүгээс гаалийн байгууллага ачаа барааг саатуулан шалгаж, чирэгдэл үүсгэж байна гэх гомдол, мэдээллүүд цөөнгүй ирж байна. Эдгээр гомдлын тодорхой хувь нь үндэслэлтэй боловч хилээр нэвтэрч буй зарим иргэдийн бие болон ачаа тээшинд хийсэн шалгалтаар хүн амын эрүүл мэнд, амь насанд онцгой хортой хар тамхи, мансууруулах бодис, эм бэлдмэл, биологийн идэвхт хүнсний нэмэлт бүтээгдэхүүн, хортой аюултай химийн бодис зэрэг улсын хилээр нэвтрүүлэхийг хориглосон, хязгаарласан эд зүйлс их хэмжээгээр, олон давтамжтай илэрч байгаатай холбоотой.

Бид хяналт шалгалтын түвшнийг сулруулахгүйгээр иргэдэд учрах чирэгдлийг бууруулах зорилгоор 2026-2028 онд хэрэгжих олон улсын агаарын тээврийн зорчигчийн хяналтыг иж бүрэн цахимжуулах, хиймэл оюун ухаанд суурилсан хяналтын технологийг нэвтрүүлэх төслийг эхлүүлээд байна. Энэхүү төсөл 2028 онд хэрэгжиж дууссанаар хууль тогтоомжоо сахиж буй зорчигчид гаалийн хяналт шалгалтыг мэдрэхгүйгээр улсын хилээр нэвтрэх боломж бүрдэнэ. 

Төслийн хүрээнд Гаалийн байгууллагын дата төвд хиймэл оюун ухааны иж бүрэн серверүүдийг суурилуулсан. Энэ оны 9 дүгээр сараас эхлэн gaali.mn систем дээр иргэд, аж ахуйн нэгжүүдэд зориулсан чатбот үйлчилгээ ажиллаж байгаа бөгөөд 4 дүгээр улиралд багтаан хиймэл оюун ухаанд суурилсан цахим хөтчийг нэвтрүүлэхээр ажиллаж байна. Ингэснээр бараа мэдүүлэх явцад гардаг хууль тогтоомжийн хэрэглээний алдаа, зөрчил, торгууль болон холбогдох эрсдэлүүд эрс буурч, гаалийн үйлчилгээ маш хөнгөн шуурхай болно” гэлээ.

Тоног төхөөрөмж, мэдээллийн технологийн төвийн ахлах байцаагч Мөнхзул:

-Өнөөдрийн байдлаар гаалийн цахим үйлчилгээний gaali.mn системээр дамжуулан иргэд 12 төрлийн, аж ахуйн нэгжүүд 33 төрлийн үйлчилгээг цахимаар авах боломжтой. Үүнд:

• Гаалийн бүрдүүлэлтийг өөрөө мэдүүлэх: Иргэд, аж ахуйн нэгжүүд өмнө нь бичсэн мэдүүлгээ маш хялбар замаар хуулбарлан бичих боломжтой.
• Цахим баримт бичгийн сан: Өмнө нь ашиглаж байсан гэрээ, инвойс, баглаа боодлын хуудас (packing list) зэрэг дагалдах бичиг баримтуудыг системд нэг удаа оруулснаар дараагийн бүрдүүлэлтүүдэд шууд татан ашиглах боломж бүрдсэн.
• Магадлан шинжилгээний хүсэлт: Лабораторийн шинжилгээнд хамрагдсан хүсэлтийн явц, хариуг шууд хянах боломжтой.
• Цахим лавлагаа, тодорхойлолт: Гаалийн зөрчилд холбогдож байсан эсэх, татварын өртэй эсэх лавлагаа болон өөрийн мэдүүлсэн бүх гаалийн бүрдүүлэлтийн татварын тоо хэмжээ, мэдүүлгийн жагсаалтыг цахимаар авна.
• Явцын хяналт: Гаалийн мэдүүлэг ямар шатанд (бичиг баримт шалгалт, татвар төлөлт г.м) явааг харах боломжтой. Мөн удахгүй банкны очер хардаг шиг таны мэдүүлгийн өмнө хэдэн мэдүүлэг хүлээгдэж байгааг харуулдаг системийг нэвтрүүлнэ.
• Тээврийн хэрэгслийн бүрдүүлэлт: Импортоор орж ирж буй автомашины арлын дугаарыг системд оруулснаар Автотээврийн үндэсний төв (АТҮТ) дээр заавал цаасан мэдүүлэг хэвлэх шаардлагагүйгээр бүртгүүлэх боломжтой болсон.
• Нээлттэй статистик мэдээлэл: Гадаад худалдааны импорт, экспортын мэдээлэл, барааны ангилал, татварын хувь хэмжээ, шаардлагатай бичиг баримтын мэдээллийг нээлттэй харах боломжтой.

Энэсистемийг Монгол Улсын иргэн бүр 'ДАН' системээрээ дамжуулан регистрийн дугаараараа нэвтэрч ашиглах боломжтой бөгөөд тариф, татвартай холбоотой мэдээллийг цахимаар авч, гаалийн улсын байцаагч нараас дэлгэрэнгүй зөвлөмж авах боломжтой гэв. 

Засгийн газраас дотоодын түлш, шатахууны хэрэглээг тасалдуулахгүй байх чиглэлээр онцгой анхаарч байгаа бөгөөд гаалийн байгууллага импортын урсгалыг саатуулахгүй байх үүднээс маш хялбаршуулсан, шуурхай горимоор хяналт бүрдүүлэлтийг хийж байна.

Хилээр орж ирж буй шатахуунтай вагон, тээврийн хэрэгслийг гаалийн лабораторийн шинжилгээний хариуг хүлээлгэлгүйгээр шууд олгож байгаа бөгөөд чанарын хяналтыг аж ахуйн нэгжийн агуулахад буусны дараа бүрдүүлэлтийн дараах шалгалтаар хийж байна. Мөн аж ахуйн нэгжүүд хялбаршуулсан мэдүүлэг буюу манифестыг шуурхай гаргаж өгснөөр шатахуун юүлэх, шилжүүлэн ачих зөвшөөрлийг гаалийн бүрдүүлэлтийн явцад давхар олгож байна.

Иргэдийн хувийн тээврийн хэрэгслийн үндсэн болон нөөц саванд байгаа шатахуунд гаалийн байгууллагаас ямар нэгэн хориг хязгаарлалт тавихгүй. Гэвч аюулгүй байдлын үүднээс канистр, зориулалтын бус саваар шатахуун тээвэрлэхэд хил залгаа ОХУ болон БНХАУ-ын гаалийн байгууллагаас аюулгүй байдлын онцгой шаардлага тавьдаг болохыг анхааруулж байна.

ГЕГ-ийн олон нийттэй харилцах төвийн дарга Б. Мөнх-Амар

-Гаалийн байгууллага нь татварын орлого бүрдүүлэхээс гадна үндэсний аюулгүй байдал, хүн амын эрүүл мэндийг хамгаалах үндсэн чиг үүргийг хэрэгжүүлдэг. Энэ оны эхний 7 сарын байдлаар гаалийн хилээр нэвтрүүлэх журмын эсрэг 2,314 зөрчил илрүүлсэн нь өмнөх оны мөн үетэй харьцуулахад 18.5 хувиар өссөн үзүүлэлттэй байна. Үүнээс 53 нь гэмт хэргийн шинжтэй үйлдэл байна.

Нийт зөрчлийн 47 хувийг гаалийн болон бусад татвараас зайлсхийх, барааг худал, дутуу мэдүүлэх зөрчил эзэлж байна. Иймд гаалийн байгууллагаас барааг нягтлан шалгах үйл ажиллагааг зайлшгүй явуулж байгааг иргэд, аж ахуйн нэгжүүд зөвөөр ойлгохыг хүсье. Бид хууль ёсны худалдааг шуурхай нэвтрүүлж байгаа боловч зөрчилтэй барааг илрүүлэхийн тулд нарийвчилсан шалгалт хийхээс өөр аргагүй.

Нийт зөрчлийн 22-23 хувийг хориглосон болон хязгаарласан барааг улсын хилээр хууль бусаар нэвтрүүлэхийг завдсан үйлдэл эзэлж байна. Тухайлбал, эхний 7 сарын байдлаар мансууруулах болон сэтгэцэд нөлөөт бодисыг хилээр нэвтрүүлэхийг завдсан 14 удаагийн үйлдлийг илрүүлж, холбогдох хууль хяналтын байгууллагад шилжүүлсэн.

Мөн сүүлийн үед чихрийн шижин өвчний үед хэрэглэдэг, тураах үйлчилгээтэй тарилгыг арилжааны зорилгоор их хэмжээгээр оруулж ирэх зөрчил эрс нэмэгдсэн. 'Чингис хаан' олон улсын нисэх буудалд эхний 7 сарын байдлаар энэ төрлийн 40 удаагийн зөрчлөөр 1,300 орчим тарилгыг хураан авч, саатуулсан байна. Эмчийн зааваргүйгээр цахим орчноос ийм төрлийн эм бэлдмэлийг гар дээрээс худалдан авч эрүүл мэндээ хохироохгүй байхыг иргэдэд анхааруулж байна гэв.