Унгарт коммунизмын үеийн цагдаагийн нууц архивыг олон нийтэд ил болгов
Унгар улсын Засгийн газар 1945-1989 оны хооронд ажиллаж байсан коммунист дэглэмийн үеийн цагдаагийн нууц албаны баримт бичгүүдийг агуулсан цахим мэдээллийн санг албан ёсоор олон нийтэд нээлттэй болголоо.
1956 оны хувьсгалыг дарахаар Зөвлөлтийн танкууд Будапешт хотод нэвтэрсний 70 жилийн ойтой давхцуулан гаргасан энэхүү шийдвэр нь тус улс ардчилсан тогтолцоонд шилжсэнээс хойш 36 жилийн дараа хэрэгжиж буй түүхэн үйл явдал болж байна.
Унгарын Төрийн аюулгүй байдлын түүхийн архив хариуцан ажиллуулж буй "nyitottaktak.hu" цахим мэдээллийн сан 50-60 мянган хүний нэр бүхий мэдээлэл нийтлэгджээ. Үүнд тухайн үеийн нууц мэдээлэгч, тагнуулын ажилтан, хамтран зүтгэгч болон төрийн аюулаас хамгаалах байгууллагаас элсүүлэхээр онилж байсан хүмүүсийн бүртгэл багтсан байна. Мэдээллийн санд 55 мянга орчим хүний нууц код, хувийн хэргийн дугаарыг тэмдэглэсэн соронзон хальсны бичлэгүүд, 1957-1962 оны хооронд хөтөлсөн 25 мянган хүний бүртгэлийн дэвтэр болон хувийн мэдээллийн картууд багтжээ.
Энэхүү санаачилгыг Унгар улсын Ерөнхий сайд Петер Мадярын удирдсан Засгийн газар хэрэгжүүлсэн бөгөөд холбогдох хуулийг өнгөрсөн есдүгээр сард баталсан юм. Петер Мадяр уг шийдвэрийг "Өмнөх эрх баригчдын улс төрийн шантааж, дарамтад ашиглаж байсан 36 жилийн өрийг ард түмэндээ төлсөн явдал" хэмээн тодорхойлж, баримтуудад уужуу, хүнлэг сэтгэлээр хандахыг нийт иргэддээ уриалсан байна.
Энэхүү баримтууд дотор саяхан Ерөнхий сайдын албанаас буусан Виктор Орбаны нэр багтсан гэх яриа таамаг хэзээнээс байсан юм. Тэрээр өөрийгөө мэдээлэгч байсан гэх таамгийг эрс үгүйсгэж, 1980-аад оны цэргийн алба хаах үед нь нууц албаныхан өөрийг нь хамтран ажиллахыг шаардахад татгалзсаны улмаас мөрдөгдөж байсныг нотлох хувийн архивын бичгээ дэлгэжээ. Ил болсон сангийн бүртгэлд ч Виктор Орбаны нэр мэдээлэгчээр ороогүй болох нь батлагдсан юм.
Түүхчид мэдээллийн санд нэр нь багтсан хүн бүрийг шууд бодит мэдээлэгч хэмээн дүгнэж болохгүйг онцолж байна. Учир нь тухайн үед иргэдийг ойр дотнын хүмүүсээ тагнахыг шаардах, дарамтлах тохиолдол түгээмэл байснаас гадна ажиглалтад өртсөн хүмүүсийн бүртгэл уг санд хамт хадгалагджээ. Одоогоор хувь хүний бэлгийн чиг баримжаатай холбоотой нууцыг хассан бөгөөд 1956 оны хувьсгал болон 1989 оны шилжилтийн үед олон бичиг баримт устгагдсан тул архив бүрэн биш байгаа ажээ.
Дараагийн ээлжинд 9 мянга орчим нууц ажилтны дэлгэрэнгүй баримтыг 2027 оны хоёрдугаар сарын 25-нд нийтэд дэлгэхээр төлөвлөөд байна.
Эх сурвалж:
Сэтгэгдэл (0)
Уншигч та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын нэр төрд халдахгүй, ёс бус, бүдүүлэг үг хэллэг ашиглахгүй байж, өөрийн болоод хүний үзэл бодлыг хүндэтгэнэ үү.