🔴Засгийн газрын хуралдаанаас гарсан шийдвэрийг танилцуулж байна

Засгийн газрын ээлжит хуралдаанаас гарсан шийдвэрүүдийг сайд нар болон албаны төлөөллүүд олон нийтэд танилцууллаа.

Экспортын гүйцэтгэл, валютын нөөц болон дэд бүтцийн бүтээн байгуулалт

Засгийн газрын зүгээс 2024 оны экспортын зорилтыг давуулан биелүүлж байгааг мэдээллээ. Оны эхний есөн сар буюу гуравдугаар улирлын гүйцэтгэлээр нүүрсний экспорт төлөвлөгөөгөө даван биелж байгаа бөгөөд боомтуудын биелэлтийг авч үзвэл Ханги боомт 140 хувийн гүйцэтгэлтэй буюу зорилтоосоо даваад байна. Мөн Шивээхүрэн боомт 96 хувь, Бичигт боомт 90 хувь, Гашуунсухайт боомт 82 хувь, Булган боомт 76 хувийн биелэлттэй байгаа бөгөөд үлдсэн хугацаанд боомтууд тавьсан зорилтоо бүрэн давуулан биелүүлэх боломж бүрджээ.

Аж ахуйн нэгжүүдийн түвшинд "Саусгоби сэндс", "Тавантолгой", "Өсөх зоос" зэрэг компаниуд жилийн төлөвлөгөөгөө гуравдугаар улирлын байдлаар бүрэн биелүүлсэн байна. Түүнчлэн "Эрдэнэс Тавантолгой" ХК 83 хувь, "Монголын алт" (МАК) компани 71 хувийн экспортын гүйцэтгэлтэй байна.

Экспортын үнийн хувьд сүүлийн гурван жилд зах зээл дээр нүүрс, төмрийн үнэ хоёр дахин буурсан ч алт, зэсийн үнэ өсөлттэй байна. Эхний есөн сарын гүйцэтгэлээр нүүрсний дундаж үнэ 70 ам.доллар, төмрийн хүдрийн үнэ 70 ам.доллар буюу 2026 оны төсвийн төсөөллийн түвшинд үнээ барьж байна. Харин зэс, алтны үнэ төсөөлснөөс өндөр байж, тэнцвэржүүлсэн үнээс давсан орлого Төсвийн тогтворжуулалтын санд хуримтлагдаж байна.

2023 оноос хэрэгжиж эхэлсэн Уул уурхайн биржийн арилжаагаар экспортыг ил тод болгож, өрсөлдөөнийг нэмэгдүүлснээр дуудлага худалдааны зарласан үнээс 14-36 хувиар өндөр үнэ тогтож байгаа нь төсвийн орлого бүрдэхэд томоохон нэмэр болж байна. Биржээр жилд дунджаар 1-2.5 тэрбум ам.долларын нүүрс арилжаалагдаж байна. Мөн оны эхний есөн сарын байдлаар "Эрдэнэт үйлдвэр" ТӨҮГ 483 мянган тонн зэсийн баяжмал экспортолсноос 13 хувийг нь биржээр, үлдсэнийг нь урт хугацааны гэрээгээр борлуулжээ.

Уул уурхайн бус экспортын тухайд ноос, ноолуурын боловсруулалт, чанар эрс сайжирч, эхний гурван улиралд 244 сая ам.долларын экспорт хийсэн нь өмнөх оны мөн үеэс 73 хувиар өссөн үзүүлэлт юм. Намар, өвлийн улиралд энэ экспорт улам идэвхждэг. Мах, махан бүтээгдэхүүний экспорт 84 сая ам.долларт хүрсэн бөгөөд ид бэлтгэлийн үе эхэлж байна. Арьс ширний экспорт өнгөрсөн оны мөн үеэс 109 хувиар өссөн нь үндэсний үйлдвэрлэл сэргэж буйг харуулж байна. Мөн тосны ургамал (рапс), самар зэрэг газар тариалангийн бүтээгдэхүүний экспорт 12.4 сая ам.долларт хүрээд байгаа бөгөөд ургац хураалттай холбоотойгоор энэ үзүүлэлт өсөх төлөвтэй байна.

Экспортын орлого нэмэгдсэнтэй холбоотойгоор Монгол Улсын гадаад валютын албан нөөц 10 дугаар сарын 1-ний байдлаар 8.9 тэрбум ам.долларт хүрч, түүхэнд анх удаа 9 тэрбум ам.долларт ойртлоо. Оны төгсгөл рүү 10 тэрбум ам.долларт хүрэх боломжтой бөгөөд энэ нь улс орны импортын 9-10 сарын хэрэгцээг хангах хэмжээ юм. Үүний үр дүнд төгрөгийн ханш тогтворжиж, сүүлийн гурван жилд ханшийн хэлбэлзэл ердөө нэг хувьтай байсан нь улсын зээлжих зэрэглэлд эерэгээр нөлөөлж байна.

Иймд 2026 оны төсвийн хүрээнд өмнө нь 16.6 тэрбум ам.доллар гэж тооцож байсан нийт экспортыг тодотголоор 18.9 тэрбум ам.доллар болгон нэмэгдүүлж байна. Энэхүү нэмэлт орлогоор цалин, тэтгэврийн шинэчлэл, эрчим хүч, боловсрол болон стратегийн гол нэрийн барааны (улаан буудай, мах, төмс, хүнсний ногоо) нөөцийг бүрдүүлэх санхүүжилтийг шийдвэрлэх боломж бүрдэж байна. Түүнчлэн 2027 онд Монгол Улс түүхэндээ анх удаа 20 тэрбум ам.долларын экспорт хийх зорилт тавьжээ.

Экспортын дэд бүтцийн хувьд Тавантолгой-Гашуунсухайт чиглэлийн 250 км хүнд даацын хатуу хучилттай экспортын шинэ замыг барьж дуусган, 10 дугаар сарын 15-ны дотор албан ёсоор хүлээж авахаар ажиллаж байна. Энэ нь өмнө нь жилд 500 гаруй осол гардаг байсан хүндрэлийг арилгах юм. Мөн Гашуунсухайт-Ганцмод чиглэлийн хил дамнасан төмөр замын холболтын дээд бүтцийн ажил дуусаж, энэ ондоо багтан рейс тавигдаж дуусах бөгөөд 2025 оны 2 дугаар сард туршилт хийгдэж, 3 дугаар сараас БНХАУ-тай төмөр замаар хоёр дахь боомтоор холбогдсоноор 40 сая тонн нүүрс экспортлох нөхцөл бүрдэнэ.

Түүнчлэн экспортын бүрдүүлэлтэд зарцуулдаг 302 цагийг 22 цаг болгон бууруулах, 57 хууль тогтоомжийг уялдуулах, төрийн 29 байгууллагын үйл ажиллагааг нэгтгэх Гадаад худалдааны "Нэг цонх"-ны цахим платформыг удахгүй ашиглалтад оруулахаар ажиллаж байна.

Хөрөнгө оруулалт болон эрчим хүчний томоохон төслүүд

Улсын төсвийн 80 гаруй хувийг урсгал зардал (цалин, тэтгэвэр, тэтгэмж) эзэлдэг тул томоохон бүтээн байгуулалтыг хувийн хэвшлийн хөрөнгө оруулалтаар шийдвэрлэхээр Хөрөнгө оруулалтын тухай хуулийг шинэчилсэн билээ. Энэ хуулиар 500 тэрбум төгрөгөөс дээш хөрөнгө оруулалт хийх аж ахуйн нэгжүүдтэй Засгийн газар татвар (ААНОАТ, НДШ, АМНАТ г.м)-ын орчныг тогтворжуулах гэрээ байгуулж байгаа бөгөөд Засгийн газрын хуралдаанаар эрчим хүчний салбарын стратегийн гурван том төслийг дэмжлээ:

• Бөөрөлжүүтийн цахилгаан станц: Эхний ээлжийн 300 МВт ашиглалтад орсон бөгөөд хүчин чадлыг өргөтгөж 600 МВт-д хүргэх 1.2 тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалтын гэрээг шинэчлэхээр болов. Энэ нь Монгол Улсын эрчим хүчний хэрэгцээний 12 хувийг хангана.
• Баянгийн 660 МВт-ын цахилгаан станц: "Кассен Повер Грийн Энержи" компани 1.2 тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалтаар хэрэгжүүлж буй, гүйцэтгэл нь 50 хувь давсан уг төслийг 2028 онд ашиглалтад оруулахаар хөрөнгө оруулалтын гэрээ байгуулах санал ирүүлжээ. Энэ нь эрчим хүчний 10 хувийг хангана.
• Шивээ-Овоогийн 660 МВт-ын цахилгаан станц: 1.4 тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалттай, жилд 4.6 тэрбум кВт/цаг цахилгаан үйлдвэрлэх хүчин чадалтай тус төсөл 2029 онд ашиглалтад орохоор танилцуулагдлаа.

Эдгээр төслүүд хэрэгжсэнээр эрчим хүчний импортын хамаарал бүрэн зогсож, дотоодын бие даасан байдал хангагдах юм.

Мөн Засгийн газрын бүтэц дэх дэд сайд нарыг тулгамдсан асуудалд сэлгэн ажиллуулах бодлогын хүрээнд Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн дэд сайд М.Мөнхтамирыг Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн дэд сайдаар шилжүүлэн томиллоо. Нефть боловсруулах үйлдвэрийн бүтээн байгуулалт, газрын тосны хөрөнгө оруулалтын бодлогыг эрчимжүүлэхэд дэд сайдын орон тоог төсөвтэй нь хамт тус яам руу шилжүүлж буй бөгөөд нийт орон тоо нэмэгдээгүй болохыг мэдээллээ.

Улсын нөөцийн тухай хуулийн шинэчлэл, лаборатори болон малын өвчлөлийн асуудал

Улсын нөөцийн тухай хуулийг 2007 оноос хойш анх удаа цогцоор нь шинэчилж, 42 зүйл заалтад буюу нийт агуулгын 40 орчим хувьд өөрчлөлт оруулах хуулийн төслийг ирэх долоо хоногт УИХ-д өргөн мэдүүлэх Засгийн газрын тогтоол гарлаа. Хуучирсан тогтолцоог халж, төр-хувийн хэвшлийн түншлэлийг суурь зарчим болгон стратегийн хүнс болон шатахуун, дизель түлш, онгоцны түлш, тэсэрч дэлбэрэх бодисын нөөцлөлт, эргэлтийг эдийн засгийн зах зээлийн зарчимд нийцүүлэхээр тусгажээ.

Улсын хэмжээнд итгэмжлэгдсэн 226 лаборатори байгаагийн 55 нь төрийн өмчит бөгөөд таван өөр салбарт харьяалагдан, нэгдсэн зохицуулалтгүй, тоног төхөөрөмж хоцрогдсон байдалтай байна. Ерөнхий сайдын даалгавраар эдгээр лабораторийн үйл ажиллагаанд цогц реформ хийхээр ЗГХЭГ-аас судалгаа хийж эхэлжээ.

Мөн сүүлийн үед гарсан малын SAT-1 шүлхий өвчний улмаас шийдвэр гаргах шат дамжлага удааширч, 32 хоног алдсанаас 4167 толгой мал хорогдож, нөхөн олговорт 6 орчим тэрбум, нийт хорио цээрийн арга хэмжээнд 20 орчим тэрбум төгрөг зарцуулагдсан байна. Түүнчлэн ямааны годрон өвчний эсрэг 1.5 тэрбум төгрөгийн вакцин авахаар хуралдаанаар шийдвэрлэсэн бөгөөд Биокомбинатын үйл ажиллагаа, менежментийг зах зээлийн зарчимд шилжүүлж, шаардлагатай вакцин, бэлдмэлийг дотооддоо үйлдвэрлэх бүтээн байгуулалтыг эхлүүлэхээр болжээ. Өнөөдрийн байдлаар годрон өвчний улмаас 16 өрхийн 6296 ямааг устгаад байна. Хилээр хайрцаг саванд амьд ямаа хууль бусаар зөөвөрлөж оруулж ирсэн гэх асуудлыг цагдаа, тагнуулын байгууллага шалгаж байгааг мэдэгдлээ.

Нефтийн бүтээгдэхүүний хамаарлыг бууруулах хүрээнд 120 мянган куб метр дизель, онгоцны түлшний нөөцийн сав шинээр барихаар гадаадын хөрөнгө оруулагчидтай хамтарч ажиллаж байна. ОХУ-аас 98 хувийн хамааралтай байгааг багасгахын тулд өнгөрсөн долоо хоногт БНХАУ-аас Евро стандартын АИ-92 бензин, дизель түлш худалдан авах асуудлыг албан ёсоор тавьжээ.

Томуу, томуу төст өвчлөл болон эрүүл мэндийн салбарын арга хэмжээнүүд

Томуугийн улирал эхэлсэнтэй холбогдуулан Засгийн газраас 6 хүртэлх насны хүүхэд нь өвдсөн тохиолдолд эцэг эх, асран хамгаалагчид ажлын тав хоногийн цалинтай чөлөө олгох, эсвэл зайнаас цахимаар ажиллуулах шийдвэрийг баталлаа. Энэ шийдвэр төрийн байгууллагуудад шууд хэрэгжих бөгөөд хувийн хэвшлийн аж ахуйн нэгжүүдийг мөн адил дэмжихийг уриаллаа.

Эрүүл мэндийн яамнаас мэдээлснээр 10 мянган хүн тутамд 46.5 тохиолдол бүртгэгдсэн нь өмнөх жилүүдээс 4.7-7 дахин өндөр байгаа ба нийт өвчлөлийн 70-80 хувийг риновирус эзэлж байна. Томуугийн өвчлөлийн эсрэг авч буй бэлтгэл ажлын хүрээнд:

• Улсын хэмжээнд 4,000 ор (Улаанбаатарт 2,400, орон нутагт 1,600) дэлгэхээр бэлтгэсэн нь өнгөрсөн жилийн дээд ачааллаас хоёр дахин их үзүүлэлт юм.
• Энэ жил нийт 500 мянган тун вакцин оруулж ирснээс 330 мянгыг зорилтот бүлэгт хийж дуусгасан бөгөөд 9 дүгээр сарын 30-нд ирсэн 170 мянган тунг одоо тарааж байна. Вакцин хийлгэснээр эмнэлэгт хэвтэх эрсдэл 60-70 хувиар буурдаг байна.
• 10 дугаар сарын 1-нээс 3, 6, 11, 15 насны нийт 280 мянган хүүхдийг насны онцлогт тохирсон урьдчилан сэргийлэх эрт илрүүлэгт хамруулж эхэлснээс одоогоор 23 мянган хүүхэд үзлэгт хамрагдаад байна.

Мөн хагалгааны үед мэдээ алдуулахад хэрэглэгддэг фентанил эмийн түүхий эдийн татан авалт саатсаны улмаас үүссэн түр зуурын хомсдолыг арилгах зорилгоор ОХУ-аас 20 мянган тунг яаралтай оруулж ирсэн ба дотоодын үйлдвэрлэгч "Авеко" компанийн түүхий эд ирж, 2-3 жилийн нөөц бүрдэн хэвийн ажиллаж эхэлжээ.

Эрүүл мэндийн байгууллагуудын бүтэц, орон тооны дисбалансыг арилгах, 2013 онд батлагдсан эмнэлгийн уян хатан бус 29 стандартыг цуцалж, эмнэлгүүдийн хүний нөөцийн зохицуулалтыг чөлөөлсөн байна. Хувийн эмнэлгүүдийн ЭМД-ын санхүүжилтийн хувьд яаралтай тусламж, гемодиализ, хавдрын хими болон хөнгөвчлөх эмчилгээг үргэлжлүүлэн санхүүжүүлж байгаа бөгөөд дараагийн сонгон шалгаруулалтыг кластерын зохион байгуулалт, бодит хэрэгцээ, чанарын хатуу хяналт дээр суурилан хийхээр төлөвлөжээ.

ОХУ-ын Эрхүү мужид бүртгэгдсэн гэх халдварт өвчний талаар ОХУ-ын талтай байгуулсан гэрээний дагуу мэдээлэл солилцсон бөгөөд нас барсан иргэнээс тахлын нян илрээгүй, урьдчилан сэргийлэх байдлаар 200 хавьтлыг тусгаарласан болохыг албан ёсоор мэдэгдсэн байна. Манай улсын мэргэжлийн байгууллагууд эрсдэлийн үнэлгээгээр "бага" гэж тодорхойлсон ч Сэлэнгэ болон бусад хилийн боомтууд дээр асуумж авах, термал камераар халуун хэмжих, тусгаарлах байр бэлтгэх зэрэг хяналтын арга хэмжээг чангатган ажиллаж байна.