Г.Дамдинням

Улаанбаатар, Монгол Улс. Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайд Г.Дамдинням Монгол Улсын Ерөнхий сайдын захирамжаар байгуулагдсан Шатахууны хангалт, нийлүүлэлтийг зохион байгуулах шуурхай штабын хурлын дараа цаг үеийн асуудлаар мэдээлэл өглөө. Тэрбээр дэлхий дахинд үүсээд буй шатахууны нийлүүлэлтийн хүндрэлтэй нөхцөл байдлыг ойлгож, төр засагтайгаа хамтран хүлээцтэй хандаж буй ард иргэдэд талархал илэрхийлээд, Засгийн газраас авч хэрэгжүүлж буй арга хэмжээ болон цаашдын бодлогын талаар дараах мэдээллийг өгөв.

Шатахууны нийлүүлэлтийн өнөөгийн нөхцөл байдал ба тоо баримтууд

Сайд Г.Дамдинням дэлхий нийтээрээ шатахууны хангалт, нийлүүлэлтийн маш том бэрхшээлийг туулж байгааг онцлоод, манай улсын дотоодын хэрэглээний тоон мэдээллийг танилцууллаа. Монгол Улсын хэмжээнд АИ-92 автобензиний ердийн хэрэглээ сард дунджаар 75 мянган тонн байдаг аж. Гэвч сүүлийн саруудад импортын хэмжээ дараах байдалтай байжээ:

• 8 дугаар сард: 54 мянган тонн орчим,
• 9 дүгээр сард: 62 мянган тонн орчим шатахуун тус тус орж ирсэн байна.

Импортоор орж ирэх хэмжээ багассанаас шалтгаалж нийлүүлэлтийн гаралтай шок үүсэж, ачилт бага зэрэг саатахад л зах зээлд хүндрэл учирч байгааг тэрбээр тайлбарлав. Энэ нь зөвхөн Монгол Улсад бус, бүс нутгийн хэмжээнд тулгарч буй асуудал юм.

ОХУ болон БНХАУ-ын шийдвэрүүд манай улсад хэрхэн нөлөөлж байна вэ?

Монгол Улс шатахууны импортынхоо 97 хувийг дангаараа ОХУ-аас хамааралтайгаар авдаг. ОХУ-д өнөөдрийн байдлаар газрын тос боловсруулах 34 том үйлдвэр байгаагаас 24 нь нэгээс дээш удаагийн дроны бөмбөгдөлтөд өртөж, үйл ажиллагаа нь доголдсон нөхцөл байдалтай байна. Түүнчлэн тус улс хоёр хоногийн өмнө экспортын мэдээллээ нууцлах тухай Ерөнхийлөгчийн зарлиг гаргажээ.

ОХУ дотооддоо Евро-2 болон Евро-3 ангиллын шатахуун хэрэглэхийг хориглоод байснаа цуцалж, чөлөөлсөн байна. Үүний улмаас манай улсын голчлон хэрэглэдэг АИ-92 бензинийг үйлдвэрлэдэг Ангарскийн үйлдвэрээс өмнө нь зөвхөн Монгол, Киргиз улсууд бүтээгдэхүүн авдаг байсан бол одоо ОХУ уг бүтээгдэхүүнийг дотоодын хэрэгцээндээ авч эхэлжээ. Үүнээс шалтгаалан манай улсад сард 70 орчим мянган тонн шатахуун өгдөг байсан бол одоо 54-55 мянган тонныг л нийлүүлж байгаа аж. Гэсэн хэдий ч нийлүүлэлт бүрэн тасалдалгүй, үргэлжилж байгааг сайд тэмдэглэв.

Харин 10 дугаар сарын тухайд БНХАУ-аас авах шатахууны хэмжээг нэмэгдүүлж, 78 мянган тонн авахаар одоогийн байдлаар гэрээ хийгдсэн тул ирэх сард байдал харьцангуй тайван өнгөрөх хүлээлттэй байна. Гэвч олон улсын зах зээл дээр тодорхойгүй байдал үргэлжилсээр байгаа бөгөөд АНУ дизель түлшний экспортоо хориглож, БНХАУ мөн газрын тосны бүх бүтээгдэхүүний экспортыг хориглох шийдвэрийг өчигдөр гаргажээ.

Улсын нөөцийн савны багтаамжийг нэмэгдүүлнэ

Сүүлийн 30 жилийн хугацаанд Монгол Улс шатахууны нөөцийн савны хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх чиглэлд ямар ч бодлого хэрэгжүүлж ирээгүйг сайд шүүмжлэв. Засгийн газраас улсын төсөв дээр татаас, төлбөр тавьж, аж ахуйн нэгжүүдтэй хамтран ажилласны үр дүнд энэ жилдээ багтаан савны хүчин чадлыг 150 мянган тонноор нэмэгдүүлэхээр ажиллаж байна. Ингэснээр улсын хэмжээнд 45 хоногийн энгийн хэрэглээний нөөцийг хадгалах боломж бүрдэх юм.

Энгийн үед Улаанбаатар хотод өдөрт 1 мянган тонн орчим АИ-92 бензин хэрэглэдэг бол хямралын үед худалдан авалт 2-оос 3 дахин өсдөг байна. Одоогийн байдлаар өдөрт 1700-1800 тонн шатахуун нийлүүлж байгаа ч зах зээл дэх шок арилахгүй байгаа бөгөөд ойрын хэд хоногоос нөхцөл байдал намжих төлөвтэй байгааг тэрбээр хэллээ.

Шатахуун түгээлт болон ложистикийн онцлог

Шатахууны гол хангалт хотын баруун талд байрлах Толгойт болон Рашаант өртөөнөөс хийгддэг. ШТС-ууд өдөрт 2-оос 3 удаа цэнэглэлт хийж байгаа бөгөөд шатахуун тээвэрлэж ирээд ШТС-ын саванд буулгаж, хэрэглэгчдэд түгээх хүртэл 4-өөс 8 цагийн хугацаа шаардагддаг байна. Энэ нь шатахууны хөөсрөлтийг бууруулах, дэлбэрэх, шатах аюулаас сэргийлэх технологийн зайлшгүй горим тул иргэдийг хүлээцтэй хандахыг хүслээ. Засгийн газрын зүгээс тээвэр ложистикийг хурдасгаж, үйлдвэрээс ачигдаад Монголд ирэх хугацааг 7 хоног байсныг 3 хоног болгон богиносгосон байна.

Газрын тосны хайгуул ба дотоодын үйлдвэрлэл

Урт хугацааны бодлогын хүрээнд газрын тосны хайгуул, судалгааны ажлыг эрчимжүүлж, олон улсын хөрөнгө оруулагчдыг татах хууль эрх зүйн орчныг шинэчлэх шаардлагатай байна. Сайд Г.Дамдинням дотоодын олборлолтын талаар дараах тайлбарыг өглөө:

• Монгол Улсад газрын тосны хайгуул, олборлолт хийж буй хамгийн том компани бол "Петрочайна" бөгөөд үүнээс гадна "Синопек" компанийн жижиг төсөл хэрэгжиж байна.
• Манай улс жилд 1 сая 380 мянган тонн (эсвэл одоогийн идэвхтэй олборлолт 380 мянган тонн) газрын тос олборлож байгаа бөгөөд үүний 30 хувь нь бензин болох боломжтой. Энэ нь ердөө 120 мянган тонн буюу ачаалалтай үеийн нэг сарын хэрэглээ юм.
• Олборлолтыг 1.5 сая тоннд хүргэж байж дотоодын хэрэглээний 50 хувийг хангах боломж бүрдэнэ.

Түүнчлэн өмнө нь хүндрэлтэй байсан онгоцны түлш болон эдийн засгийн гол суурь болох дизель түлшний нөөцийг бүрдүүлж, асуудлыг шийдвэрлэсэн бөгөөд одоо өвлийн түлшний шилжилтэд бэлтгэж байгааг дурдлаа.

Улс төрийн маргаан ба бусад асуудлууд

Сөрөг хүчний зүгээс болон УИХ-ын гишүүн Д.Мөнхбаясгалангийн зүгээс гаргаж буй "2.5 тэрбум ам.долларын нефтийн капитал" гэх асуудалд сайд хариулт өглөө. Тэрбээр, "Энэ бол хэн нэгэн хүн аваад халаасалчихсан мөнгө биш, манай улсын нефтийн бүтээгдэхүүнд төлж буй төлбөр бөгөөд очих ёстой газраа очиж, бүтээгдэхүүнээ аваад явж байгаа санхүүжилт. Сөрөг хүчний улс төржилтийг ойлгож байна" гэлээ.

Мөн импортын зөвшөөрөлтэй 1200 гаруй компани байдгаас бодитоор шатахуун оруулж ирж байгаа нь 14 компани байна. Засгийн газар жижиг хэмжээгээр (5, 10, 20 литр, 1 тонноор) хөрш орнуудаас шатахуун оруулахыг зөвшөөрсөн шийдвэр гаргасан. Харин "Роснефть", "Газпром нефть", "Петрочайна" зэрэг гадны компаниуд хэнд бүтээгдэхүүнээ өгөхөө өөрсдөө шийддэг бөгөөд Засгийн газар шатахууны худалдаанд шууд оролцдоггүй, зөвхөн бодлогын дэмжлэг үзүүлдэг болохыг тодотгов.

Шатахууныг зохиомлоор хомсдуулж, түгээхгүй байгаа асуудал байхгүй бөгөөд ШӨХТГ болон хууль хяналтын байгууллагууд шалгалтын ажлыг тогтмол хийж, шаардлагатай арга хэмжээг авч байгааг хэллээ. Төрөөс АИ-92 бензиний үнийг хамгийн боломжит хэмжээнд барьж байгаа бөгөөд аж ахуйн нэгжүүд ердөө 1-4 хувийн ашигтай ажиллаж байгааг тэмдэглэв.

"Огцорсноор асуудал шийдэгдэх бол шууд болиход бэлэн"

Сайд Г.Дамдинням өөрийг нь огцруулах шаардлага тавьж буй иргэдийн жагсаалын талаар хэлэхдээ, "Намайг эсвэл Засгийн газрыг огцруулаад дэлхийн дайн, нийлүүлэлтийн хүндрэл хэвийн болдог бол би шууд ажлаа өгөхөд бэлэн байна. Гэвч бид 30 жил хийгдээгүй байсан савны асуудлыг шийдэж, 20 гаруй жил шийдэгдээгүй байсан 'Петрочайна'-гийн маргааныг эцэслэж, Газрын тосны хуулийн шинэчилсэн найруулгыг бэлэн болгоод байна" хэмээн байр сууриа илэрхийллээ.

Тэрбээр ойрын хугацаанд ОХУ-ын Эрчим хүчний сайдтай уулзахаар товлосон бөгөөд үргэлжлүүлэн Сингапур улс руу очиж дэлхийн хамгийн том нефтийн худалдааны компаниудтай урт хугацааны үнийн тогтвортой байдлыг ярилцаж, улмаар Беларусь улсад ажиллахаар төлөвлөж байгаагаа дуулгав.