🔴Г.Дамдинням: Геополитикийн зөрчилт байдлаас үүдэн дэлхийн зах зээл дээрх автобензиний үнэ тасралтгүй хэлбэлзэж байна

Монгол Улсын Засгийн газрын ээлжит хуралдаанаар хэлэлцсэн асуудлууд болон хуралдаанаас гарсан шийдвэрүүдийг танилцууллаа. 

АҮЭБ-ийн сайд Г.Дамдинням: 

-Шатахууны импортын хяналтыг чангатгах хүрээнд бүтээгдэхүүнийг хилээр нэвтрэхээс эхлэн агуулахад буулгах, улмаар шатахуун түгээх станцуудаар иргэдийн гарт очих хүртэлх бүх шатанд лацдан хянаж байна. Хяналт шалгалтын бүтцийн байгууллагууд газар дээр нь ажиллахад ямар нэгэн алдаа дутагдал, зөрчил илрээгүй. Цаашид сар бүрийн эцэст гаалиар орж ирсэн бүтээгдэхүүний хэмжээг борлуулсан шатахууны хэмжээтэй тулган санхүүгийн давхар хяналт тавих ажлыг хэрэгжүүлнэ.

Өнгөрсөн долоо хоногоос эхлэн 14 мянган тонн энгийн болон Евро-5 стандартын АИ-92 автобензин орж ирж, "Петровис", "Шунхлай", "Тэс" зэрэг томоохон аж ахуйн нэгжүүдийн ШТС-уудаар түгээгдэж эхэлсэн. ОХУ-ын Ангарскийн үйлдвэрт зөвхөн Монгол Улс болон Киргиз улсад зориулан үйлдвэрлэдэг, хүхэр болон бензолын агууламж өндөртэй Евро-2 стандартын шатахууныг манай улс тогтвортой, хямд үнээр худалдан авч ирсэн. Энэхүү гэрээний дагуу дэлхийн зах зээл дээрх үнэ гурван сар тасралтгүй өндөр түвшинд хүрэхгүй бол үнийг өөрчлөхгүй байх зохицуулалттай. Сүүлийн 3-4 жилийн хугацаанд тонныг нь 705 ам.доллароор тогтвортой авч, дотоодын үнийг барьж ирсэн. Гэвч өнгөрсөн хавраас эхлэн Орос-Украин, Иран-АНУ-ын хоорондох геополитикийн зөрчилт байдлаас шалтгаалан дэлхийн зах зээл дээрх үнэ тасралтгүй хэлбэлзэж байна. Үүнээс шалтгаалан энгийн АИ-92 бензиний үнэ огцом өсөх эрсдэлтэй байсныг ОХУ-тай хэлцэл хийсний үр дүнд тус улсын дотоодын биржийн үнээр худалдан авах зохицуулалтад шилжүүлж, үнийг харьцангуй тогтвортой барьж байна.

Энэ сард "Роснефть" компаниас нийлүүлэх ёстой 50 мянган тонн Евро-2 стандартын бүтээгдэхүүнийг бүрэн хүлээн авсан. Улаанбаатар хотын ердийн үеийн хоногийн хэрэглээ 1000-1200 тонн байдаг бол сүүлийн арав хоногт нийлүүлэлтийг 1500-1700 тоннд хүргэж нэмэгдүүлснээр ШТС-уудын ачаалал буурч байна. Мөн орон нутгийн 330 гаруй сумын хангамжийг сайжруулах зорилгоор сүүлийн дөрвөн хоногт ачилтыг эрс нэмэгдүүлсэн. Шатахуун тээвэрлэлтийн аюулгүй байдлын стандарт, шинжилгээ, хөөсрөлт бууруулах зэрэг технологийн хугацаанаас шалтгаалан орон нутагт түгээлт хийхэд тодорхой хугацаа шаардагддаг ч энэ долоо хоногт багтан хүндрэлтэй байгаа аймгуудын хангамж тогтворжих төлөвтэй байна. Шатахууны штабын албан ёсны цахим хуудсаар дамжуулан аль аймаг, суманд ямар хэмжээний ачилт хийгдэж байгааг байнга мэдээлж байна.

Засгийн газраас шатахууны нөөцийн савны багтаамжийг нэмэгдүүлэх ажлыг эрчимжүүлж байгаа бөгөөд энэ сард багтан нөөцлөх хүчин чадлыг 30 хоногоос 45 хоног болгон нэмэгдүүлнэ. Монгол Улсын сарын АИ-92 бензиний хэрэглээ 75 мянган тонн орчим байдаг бөгөөд ОХУ-аас 50 мянган тонныг авснаар үлдэх 25 мянган тонн буюу гуравны нэг хувийн дутагдлыг БНХАУ, БНСУ, Сингапур зэрэг орнуудаас Евро-5 стандартын бензин импортлон нөхөж байна. Ангарскийн үйлдвэрээс өөр газар Евро-2 стандартын бензин үйлдвэрлэхээ больсон тул цаашид Евро-5 стандарт руу шилжих шаардлага тулгарч байна. Евро-2 нь Евро-5-тай харьцуулахад хүхрийн агууламж 50 дахин, бензолын агууламж 5 дахин их байдаг нь хүний эрүүл мэнд болон байгаль орчинд маш хортой бөгөөд Улаанбаатар хотын өвлийн агаарын бохирдлын 30 хувийг бүрдүүлдэг байна. ОХУ-ын дотоодод шатахууны хомсдол үүсэж, 30 гаруй боловсруулах үйлдвэрийн 20 орчим нь халдлагад өртсөн зэрэг хүндрэлтэй нөхцөл байдал үүссэн тул манай улс БНХАУ-аас ирэх оны 9 дүгээр сараас эхлэн Евро-5 стандартын бүтээгдэхүүн тогтвортой авах урт хугацааны гэрээ хэлцлүүдийг хийж байна. Урд хилээр шатахуун хүлээн авч, дамжуулан ачих хүчин чадлыг 3 дахин нэмэгдүүлж, 150 мянган м³ (нийт хэрэглээний 60 гаруй хувь) болгосон. Мөн онгоцны түлшний хангамжид анх удаа олон улсын стандартын "Jet A-1" түлшийг импортолж эхэллээ.

Шатахууны штабын хурлаар орон нутагт саванд шатахуун олгохгүй байгаа хязгаарлалтыг цуцалж, намрын ургац хураалт, хадлан бэлтгэлийн ажилд зориулан зохицуулалт хийх шийдвэр гаргаж байна.

ХХААХҮ-ийн сайд Ц.Идэрбат: 

-Энэ оны хаврын тариалалтаар улсын хэмжээнд 370 орчим мянган га талбайд тариалалт хийснээс:

• Улаан буудай: 318 мянган га
• Төмс: 13 орчим мянган га
• Хүнсний ногоо: 14 орчим мянган га
• Ногоон тэжээл: 90 орчим мянган га
• Тосны ургамал: 94 орчим мянган га талбайд тус тус тариалсан байна.

Засгийн газраас хаврын тариалалтын үеэр газар тариалан эрхлэгчидтэй уулзаж, шуурхай арга хэмжээ авсны үр дүнд 8 мянган тонн шатахууныг хөнгөлөлттэй үнээр олгож, 140 орчим тэрбум төгрөгийн эргэлтийн болон хөрөнгө оруулалтын хөнгөлөлттэй зээлийг шийдвэрлэж байсан юм. Ургацын урьдчилсан балансаар энэ намар:

• Үр тариа: 555.3 мянган тонн (үүнээс улаан буудай 497-500 мянган тонн)
• Төмс: 168.2 мянган тонн
• Хүнсний ногоо: 220 орчим мянган тонн
• Тосны ургамал: 50 мянган тонн
• Малын тэжээл: 201 мянган тонн хураан авахаар хүлээгдэж байна.

Үүний үр дүнд Монгол Улс дотоодын улаан буудай болон төмсний хэрэгцээгээ 100 хувь, хүнсний ногооны хэрэгцээний 70 орчим хувийг дотоодоос хангах боломж бүрдэж байна. Энэ нь өмнөх онтой харьцуулахад улаан буудайн хураалт 230 орчим мянган тонноор, төмсний хураалт 54.1 мянган тонноор (даруй 50 гаруй хувиар) тус тус өссөн үзүүлэлт юм.

Намрын ургац хураалтыг технологийн хугацаанд нь буюу 9, 10 дугаар сард багтаан зохион байгуулахаар Ургацын комисс ажиллаж байна. Хүн хүчний дутагдлыг шийдвэрлэхээр Зэвсэгт хүчний жанжин штаб болон бусад аж ахуйн нэгжүүдтэй гэрээ байгуулсан бөгөөд 9 дүгээр сарын 15-наас оюутнуудыг цалинтай ажиллуулах хувилбарыг сургуулиудын удирдлагатай хамтран боловсруулж байна. Цаг агаарын урьдчилсан мэдээгээр шөнөдөө цочир хүйтрэх, нойтон цас орох эрсдэлтэй байгаа тул хүнсний ногоо хураалтад онцгой анхаарч байна.

УИХ-д өргөн бариад байгаа Төсвийн тодотголоор хэмнэсэн 1.4 их наяд төгрөгийн 150 орчим тэрбумыг хүнсний аюулгүй байдал, стратегийн нөөц бүрдүүлэхэд зарцуулна. Үүний хүрээнд улаан буудайн стратегийн нөөцийг 100 мянган тоннд хүргэх, гурилын үйлдвэрүүдэд улаан буудай худалдан авахад нь зориулж санхүүгийн дэмжлэг, хөнгөлөлттэй зээл олгох, мөн төмс болон хүнсний 4 төрлийн ногооны стратегийн нөөцийг (10 мянган тонн төмс нөөцлөх) бүрдүүлэх ажлыг эхлүүлнэ. Намрын ургац хураалтад шаардлагатай 2.5 мянган тонн түлшний нөөцийг бүрдүүлэх бөгөөд ирэх хаврын тариалалтын шатахууныг одоогоос бэлтгэхээр төсвийн тодотголд тусгасан байна. Хөдөө аж ахуйн корпорацаас газар тариалангийн бүсүүдэд судалгаа хийж, улаан буудайн өртөг тооцох ажлыг эхлүүлсэн бөгөөд ирэх долоо хоногт өртөг тодорхой болсноор стратегийн нөөц худалдан авах үнийг зарлаж, тариаланчид болон гурилын үйлдвэрүүдийн хэлэлцээр эхэлнэ.

Мөн импортын гурилын чанарт хяналт тавих зорилгоор хийсэн шалгалтаар Монгол Улсад орж ирж буй баяжуулсан гурилын зарим үзүүлэлт үндэсний стандартад нийцэхгүй байгаа нь тогтоогдсон тул 5 дугаар сарын 26-наас эхлэн баяжуулсан гурилын импортын гэрчилгээ олгохыг түр зогсоож, нарийвчилсан хяналт шалгалтыг үргэлжлүүлж байна.

Өнгөрсөн тавдугаар сард Баян-Өлгий, Ховд аймагт урьд өмнө Монголд гарч байгаагүй шүлхийн "SAT-1" хэвшлийн вирус илэрсэн бөгөөд БНХАУ-аас 1.6 сая тун, ОХУ-аас хоёр сая тун вакцин авчирч баруун таван аймгийн бүх үхрийг вакцинжуулснаар 7 дугаар сарын 8-наас хойш тус бүс нутагт өвчлөл дахин бүртгэгдээгүй байна. Гэвч 8 дугаар сарын 17-ны өдөр Дорнод аймгийн Дашбалбар суманд (ОХУ-ын хилээс 20 км-ийн зайд) "SAT-1" хэвшлийн шүлхий дахин илэрч, улмаар Сүхбаатар аймагт зөөвөрлөгдөн гарсан байна. Засгийн газраас яаралтай хариу арга хэмжээ авч, нөөцөд байсан ОХУ-д үйлдвэрлэгдсэн 190 гаруй мянган тун вакциныг Хэнтий, Сүхбаатар, Дорнод аймгуудад хүргүүлэн тарилгыг эхлүүлээд байна.

Засгийн газрын шийдвэрээр баруун 5 аймгаас бусад нутгийн бүх үхрийг "О" болон "SAT-1" хэвшлийн вакцинаар яаралтай вакцинжуулахаар шийдвэрлэв. Малын шүлхий өвчний тарилгыг технологийн хугацаанд нь буюу 9 дүгээр сарын 15-наас 10 дугаар сарын 15-ны хооронд улс орон даяар хийж дуусгахаар төлөвлөж байна. Цаашид зардлыг бууруулах, бэлэн байдлыг хангах зорилгоор "Сонгино биокомбинат"-д түшиглэн ОХУ, БНХАУ-ын лицензтэй вакциныг дотооддоо савлах ажлын хэсэг ажиллаж байна. ОХУ-ын Владимирын институт болон БНХАУ-ын талтай хамтран ажиллаж байгаа бөгөөд 2027 оны 9 дүгээр сарын 15 гэхэд дотооддоо савласан вакцинаар тарилга хийх зорилт тавьжээ.

Мал эмнэлгийн салбарын шинэчлэлийн хүрээнд дараах ажлуудыг хэрэгжүүлнэ:

• 9 дүгээр сарын 9-ний Засгийн газрын хуралдаанаар "Мал эмнэлгийн шинэчлэлийн аян"-ыг эхлүүлэх тогтоолын төслийг хэлэлцүүлнэ.
• "Нэг сум - Нэг мал эмнэлэг" төслийг ирэх сараас эхлэн 18 аймгийн 25 суманд хэрэгжүүлнэ. Үүнийг Азийн хөгжлийн банк болон Дэлхийн банкны санхүүжилтийн чиглэлийг өөрчлөх замаар шийдвэрлэсэн.
• Орон нутгийн баг, сум, аймгийн Засаг дарга нарын мал эмнэлгийн салбар дахь эрх мэдэл болон санхүүгийн эрх мэдлийг нэмэгдүүлнэ.
• Баруун аймагт устгагдсан 4 мянга гаруй үхрийн нөхөн төлбөрийг Үндэсний статистикийн хорооны үнэлгээний 90 хувиар тооцож олгох бөгөөд Баян-Өлгий аймгийн олголт цэгцэрсэн, Ховд аймгийн бичиг баримтын бүрдүүлэлт хийгдэж байна.