Цахим залилангийн хохирогч болохоос сэргийлэх энгийн аргуудаас

Зөвхөн Их Британи улсад өнгөрсөн онд дөрвөн сая орчим цахим залилангийн хэрэг бүртгэгдсэн бөгөөд үүнээс илүү олон тооны хэрэг бүртгэгдэлгүй үлдсэн байх магадлалтай байгаа аж.

Хэн ч цахим залилангийн хохирогч болох эрсдэлтэйг харуулахын тулд BBC телевизийн "The Traitors" шоуны оролцогч асан, 35 настай Сэм Литтл өөрийгөө санхүүгийн өндөр мэдлэгтэй гэж боддог байсан ч фишинг (phishing) залиланд хууртаж, амьдралынхаа туршид хуримтлуулсан 40,000 фунт стерлингээ алдсан гашуун түүхээ хуваалцжээ.

Иймээс иргэдийг сонор сэрэмжтэй байлгах үүднээс хамгийн түгээмэл хэрэглэгдэж буй гурван төрлийн залилангийн арга болон тэдгээрээс хэрхэн сэргийлэх зөвлөмжийг бэлтгэн хүргэж байна.

Хамгийн өргөн тархсан эхний арга бол банкны чухал мэдээллийг хуулбарлан авах зорилготой фишинг мессежүүд юм. Залилагчид "Сайн уу, ээж ээ?" эсвэл Аавуудын өдрийг угтан "Сайн уу, аав аа?" гэсэн мессежийг олноор илгээж, хүүхэд нь шинэ дугаараас яаралтай мөнгө гуйж буй мэтээр жүжиглэдэг байна. Мөн "хүргэлт амжилтгүй болсон" тухай хуурамч мэдэгдэл илгээж, хэрэглэгчдийг албан ёсны мэт харагдах хуурамч цахим хуудас руу нэвтрүүлдэг ажээ. Ийм замаар хулгайлсан картын мэдээллээ ашиглан цахимаар худалдан авалт хийдэг бөгөөд энэ төрлийн залилангийн улмаас өнгөрсөн онд Их Британид иргэд 423 сая орчим фунт стерлингийн хохирол амсжээ. Үүнээс сэргийлэхийн тулд мэргэжилтнүүд мессежээр ирсэн холбоос дээр дарахын оронд тухайн байгууллагын албан ёсны вэб хаягийг хөтөч дээрээ өөрсдөө шивж нэвтрэхийг зөвлөж байна.

Дараагийн аюултай арга бол нэг удаагийн нууц код буюу OTP (One-Time Passcode) хулгайлах явдал юм.

Гэмт хэрэгтнүүд фишинг аргаар таны картын дугаарыг хэдийн олж авсан байх бөгөөд зөвхөн гүйлгээг баталгаажуулах нэг удаагийн код дутуу байдаг. Тэд банк, эсвэл гүйлгээг зөвшөөрөх эрх бүхий байгууллагын ажилтан мэтээр утасдаж, ярианы нарийн арга техник ашиглан хэрэглэгчээр гүйлгээний нууц кодыг нь хэлүүлж авдаг байна. Нэг удаагийн нууц код нь таны банкны үндсэн нууц үгтэй адил нууцлалтай байх ёстой тул утсаар ярьж буй хэнд ч энэ кодыг хэлж өгч болохгүй гэдгийг анхааруулж байна.

Гурав дахь төрөл болох хайр дурлалын романс үүсгэн үйлддэг залилан одоогийн байдлаар түүхэн дэх хамгийн оргил түвшиндээ хүрээд байна. Залилагчид танилцах вэбсайтуудад бүртгүүлж, бусдын нийгмийн сүлжээнээс хулгайлсан зургийг ашиглан хуурамч дүр төрх бүрдүүлж, хохирогчтой урт хугацааны итгэлцэл үүсгэдэг билээ. 

Итгэл олж авсныхаа дараа осолд орсон, эсвэл уулзахаар очих замын зардал хэрэгтэй байна гэх мэт шалтгаанаар мөнгө нэхэж эхэлдэг байна. Энэхүү залилан нь сэтгэл зүйн маш гүн нөлөө үзүүлдэг бөгөөд хохирогчид дунджаар арван удаагийн гүйлгээгээр мөнгө шилжүүлсэн байдаг төдийгүй зарим нь өөрийн хайртай хүнээ хуурамч дүр байсан гэдэгт хэзээ ч итгэдэггүй байна.

Цахим технологи хөгжихийн хэрээр залилагчдын арга улам нарийсч байгаа тул иргэд санхүүгийн аюулгүй байдалдаа онцгой анхаарах шаардлагатай болж байна. Сэжигтэй мессеж, дуудлага хүлээн авсан тохиолдолд яаран шийдвэр гаргахгүй байх, хувийн мэдээллээ чанд нууцлах нь хохирогч болохоос сэргийлэх хамгийн найдвартай хамгаалалт юм.

Цаашид, банк санхүүгийн байгууллагууд болон хууль хяналтынхан энэ төрлийн гэмт хэрэгтэй тэмцэх шинэ арга хэмжээнүүдийг авч хэрэгжүүлэх шаардлага тулгарсаар байна.

Эх сурвалж:

• ca.finance.yahoo.com