Баавгай дайрснаас үүдэн хохирсон иргэдэд Засгийн газрын тусгай сангаас нөхөн олговор олгох асуудлыг судалж эхэлжээ

УОК болон холбогдох байгууллагууд суурьшлын бүсэд хүрэн баавгай орж ирж буй нөхцөл байдал, авч хэрэгжүүлж буй арга хэмжээний талаар мэдээлэл хийв. 

Сүүлийн саруудад хүрэн баавгай суурьшлын бүс рүү нэвтэрч, иргэдийн амь нас, эрүүл мэнд, эд хөрөнгөд аюул учруулах тохиолдол эрс нэмэгдсэнтэй холбогдуулан Улсын онцгой комиссын /УОК/ 3 дугаар хуралдаан 2024 оны аравдугаар сарын 9-ний өдөр хуралдаж, холбогдох шийдвэрүүдийг гарган ажиллаж байна. Монгол Улсын Ерөнхий сайд болон УОК-ын дарга, Шадар сайдаас өгсөн үүрэг чиглэлийн дагуу болзошгүй эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэх, иргэдэд сэрэмжлүүлэг, зөвлөгөө мэдээллийг шуурхай хүргэх зорилгоор албаныхан өнөөдөр нэгдсэн хэвлэлийн хурал зохион байгуулжээ. 

Хэвлэлийн хуралд УОК-ын нарийн бичгийн дарга, хурандаа Т.Баярхүү, Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яамны /БОУАӨЯ/ Байгалийн нөөцийн бодлого, зохистой ашиглалтын газрын дарга П.Балжинням, Экологийн цагдаагийн албаны дарга, цагдаагийн хурандаа Ц.Отгонжаргал, ШУА-ийн Биологийн хүрээлэнгийн захирал Д.Гантулга нар оролцож, нөхцөл байдлын талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгөв.

УОК-ын нарийн бичгийн дарга, хурандаа Т.Баярхүү:

Орон нутаг болон Тусгай хамгаалалттай газрын хамгаалалтын захиргаадаас ирүүлсэн мэдээллээр он гарсаар нийт 997 удаа баавгай суурьшлын бүс болон малчдын өвөлжөө, бууцанд ойртсон тохиолдол бүртгэгдсэн байна. Үүнийг бүс нутгаар нь авч үзвэл:

• Архангай аймагт – 8
• Баян-Өлгий аймагт – 2
• Булган аймагт – 43
• Дархан-Уул аймагт – 110
• Завхан аймагт – 47
• Хөвсгөл аймагт – 109
• Увс аймагт – 16
• Дорнод аймагт – 13
• Хэнтий аймагт – 254
• Төв аймагт – 21
• Сэлэнгэ аймагт – 109
• Нийслэл Улаанбаатар хотод – 14 (сүүлийн бүртгэлээр 20-24 хүрсэн)
• Улсын тусгай хамгаалалттай газруудад – 257 тохиолдол тус тус бүртгэгдээд байна.

Эдгээрээс 40 орчим тохиолдолд баавгай хүний эд хөрөнгө рүү халдаж, гэр, хашаа саравч, авто машиныг эвдэж сүйтгэсэн, мал болон нохой барьсан байна. Хамгийн ноцтой нь, Нийслэлийн Баянзүрх дүүргийн 35 дугаар хороонд баавгай хоёр иргэн рүү дайрч, нэг иргэний амь нас хохирч, нэг иргэн хүнд гэмтсэн харамсалтай явдал гарсан юм.

Нийт тохиолдлын 80 орчим хувийг бамбарууш болон бамбаруушаа дагуулсан эвш эзэлж байсан бол сүүлийн өдрүүдэд нас бие гүйцсэн баавгай суурьшлын бүсэд орж ирэх нь эрс нэмэгджээ.

Бодит аюул занал учруулсан 20 баавгайг аюулгүй болгож устгажээ

УОК-ын хуралдаанаас өмнө БОУАӨ-ийн сайдын албан даалгаврын хүрээнд орон нутагт суурьшлын бүсэд орж ирж, иргэдийн амь насанд бодитой аюул учруулсан 8 тохиолдолд баавгайг устгасан байсан юм. Харин УОК-ын хуралдааны шийдвэр гарснаас хойш нэмж 12 баавгайг устгаснаар өнөөдрийн байдлаар нийт 20 баавгайг мэргэжлийн байгууллагын заавар зөвлөмжийн дагуу аюулгүй болгожээ. Мөн нэг тохиолдолд малчин өрхийн хот руу дайрсан баавгайг иргэд өөрсдөө устгасан нь хууль тогтоомжийн хүрээнд амь нас, эд хөрөнгөө хамгаалсан "Аргагүй хамгаалалт" гэж үзэгдсэн байна.

Орон нутагт цагдаа, онцгой байдал, байгаль орчны газар болон нутгийн захиргааны байгууллагууд хамтарсан шуурхай баг байгуулан эргүүл хяналт тавин ажиллаж байна. Мөн галт зэвсэг эзэмших эрх бүхий цэрэг, цагдаагийн албан хаагчид болон тусгай зөвшөөрөлтэй орон нутгийн анчдыг дайчлан эрсдэлтэй бүсүүдэд хамгаалалтад гаргаад байна.

Энэ асуудал УОК-ын хуралдаан болон Ерөнхий сайдын шуурхай хурлаар яригдсан. Гамшгаас хамгаалах тухай хуулиар үүнийг зохицуулах боломжгүй тул Засгийн газрын тусгай сангийн тухай хууль болон бусад хууль тогтоомжийн хүрээнд шийдвэрлэхээр судлагдаж, холбогдох журмын дагуу шийдвэрлэх шатандаа явж байна. Амь насаа алдсан, эрүүл мэндээрээ хохирсон иргэдээс гадна гэр, эд хөрөнгөө эвдүүлсэн өрхүүдийн хохирлыг барагдуулах асуудал багтсан гэв.

БОУАӨЯ-ны Байгалийн нөөцийн бодлого, зохистой ашиглалтын газрын дарга П.Балжинням:

-Баавгай ийнхүү орж ирэх болсон нь зөвхөн сүүлийн нэг, хоёр сарын асуудал биш юм. ШУА-ийн Биологийн хүрээлэнгээс 2022-2024 онд хийсэн мониторингийн судалгаагаар нийслэлийн ногоон бүс, зуслангийн суурьшлын бүсэд баавгай үзэгдэх нь нэмэгдсэнийг тогтоож, холбогдох байгууллагуудад анхааруулж байсан.

Шалтгааны хувьд:

1. Байгалийн идэш тэжээлийн хомсдол нүүрлэсэн. Хэнтий аймагт устгасан баавгайд задлан шинжилгээ хийхэд ходоод, хоол боловсруулах эрхтэнд нь ямар ч хоол тэжээл байгаагүй нь тогтоогдсон.
2. Уур амьсгалын өөрчлөлт, хуурайшилт болон хөрш зэргэлдээ орнуудад гарсан ой хээрийн түймрийн нөлөө байгалийн амьдрах орчинд сөргөөр нөлөөлсөн.
3. Тоо толгойн өсөлт байх магадлалтай. Манай улс 1985-1986 оноос хойш баавгайн нэгдсэн тооллого хийгээгүй. Тухайн үед 140 мянган хавтгай дөрвөлжин километр нутагт 550 орчим баавгай байна гэж тооцоолж байсан.
4. Ичих хугацаа дөхсөн үед нас бие гүйцсэн том баавгайнууд тэжээлийн талбайгаа хамгаалан залуу болон жижиг баавгайнуудаа хөөн шахаж, суурьшлын бүс рүү түрсэн байгалийн зүй тогтол давхар нөлөөлсөн байна.

 Засгийн газраас шаардлагатай хөрөнгийг шийдвэрлэж, Төрийн худалдан авах ажиллагааны хуулийн дагуу шууд гэрээ байгуулах дөрвөн багц ажил зарлагдсан. Үүнээс гурван багц буюу унтуулгын буу, тусгай тоног төхөөрөмжийг гадаадаас шууд худалдан авч нийлүүлнэ. Нэг багц буюу баавгай амьдаар баригч хавх, торыг дотооддоо стандартын дагуу үйлдвэрлэж байна. Энэ баасан гарагт сонгон шалгаруулалт, гэрээ байгуулагдаж дуусах бөгөөд техникийн хугацаандаа орж ирнэ. Өмнө нь манай салбарын байгууллагуудад ийм тусгай зориулалтын багаж хэрэгсэл байгаагүй тул цаашид бэлэн байдлыг хангах нөөц бүрдүүлж байна гэв.