Эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүйн Монголын улс төрийн үйл явцад үзүүлсэн жишээ буюу "НОГООН АВТОБУС"-НЫ ДУУЛИАН

Ардчилсан нийгмийн тулгуур багана болсон хэвлэлийн эрх чөлөөг дэлхий даяар онцлон сануулдаг өдөр нь жил бүрийн тавдугаар сарын 3 байдаг. Дэлхийн хэвлэлийн эрх чөлөөний өдрийг тохиолдуулан LIVETV.MN вэбсайтын редакциас сэтгүүлчдийн нийгэмд оруулж буй хувь нэмрийг сануулах үүднээс Эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүйн Монголын улс төрийн үйл явцад үзүүлсэн жишээг таван цуврал нийтлэлээр хүргэж байна. 

"Ногоон автобус"-ны дуулиан /2023-2024 он/

Улаанбаатар хотын түгжрэл, нийтийн тээврийн үйлчилгээний хүртээмжгүй, хуучирсан байдал нь иргэдийн хамгийн их бухимддаг асуудал болоод олон жил өнгөрсөн. Энэхүү байдлыг засах, парк шинэчлэлт хийх нэрийдлээр 2023 онд улсын төсвөөс 318 тэрбум төгрөгийн асар том дүнтэй төсвийг УИХ баталж, Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газар БНСУ-ын "Daewoo" компаниас шинэ маркийн 600 гаруй автобус худалдан авах шийдвэр гаргасан юм.

Гэвч энэхүү стратегийн ач холбогдолтой худалдан авах ажиллагааг Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай хуулиас зориудаар гадуур буюу "Төрийн нууц"-д хамааруулан, ямар ч нээлттэй тендер шалгаруулалтгүйгээр шууд гэрээ байгуулах замаар дотоодын "Тэнүүн-Огоо" ХХК-иар дамжуулан зохион байгуулсан нь авлига, мөнгө угаах гэмт хэргийн үндсэн механизм болон хувирчээ.

Тендерийг нууцалсны ард маш том залилан явагдаж байсан нь автобуснууд Монголд ирэх үед батлагдсан.

Нийлүүлэгдсэн эхний ээлжийн 100 гаруй "Ногоон автобус" нь үйлдвэрээс гарсан шинэ техник бус, харин БНСУ-д хэдэн жил ашиглагдаж, актанд гарсан хуучин автобусуудын кузовыг гадна талаас нь шинээр будаж, хуурамч эд анги угсарсан, үйлдвэрлэсэн оныг нь (VIN code) дарж өөрчилсөн техникийн хог хаягдал байсан нь техникийн үзлэгээр илэрсэн юм

Сэтгүүлчдийн эрэн сурвалжлага ба олон нийтийн эсэргүүцэл

Энэхүү увайгүй луйврыг олон нийтэд ил гаргахад иргэдийн өөрсдийнх нь шууд хяналт болон хараат бус хэвлэл мэдээллийн байгууллагууд (ялангуяа TenGer TV болон сошиал медиагийн нөлөө бүхий идэвхтнүүд) маш шуурхай ажилласан.

Автобуснууд Улаанбаатар хотын талбайд орж ирсэн даруйд сэтгүүлчид болон автоинженерүүд газар дээр нь очиж, ухаалаг утасны камераар автобусны явах эд анги нь зэвэрсэн, доод талын картер нь хуучирсан, гэрэл болон бусад эд анги нь оригинал биш байгааг видео баримтаар олон нийтэд цацаж эхэлсэн. Хүйтний улирал эхэлж байсан, олон цагаар түгжрэлд зогсдог нийслэлчүүдийн хувьд энэ нь тэвчээрийн хязгаарыг тасалсан доромжлол мэт санагдаж, нийгмийн сүлжээнд хүчтэй эсэргүүцлийн давалгаа өрнөсөн.

Хууль эрх зүйн шийдвэр, хохирол барагдуулалт ба халагдсан хүмүүс

Хэрэг илэрснээс хойш ердөө хэдхэн хоногийн дотор улс төрийн гүн хямрал үүсгэж, Засгийн газар болон хууль хяналтын байгууллагууд арга хэмжээ авахаас өөр сонголтгүй байдалд хүрсэн.

Албан тушаалаас халагдсан байдлын хувьд, олон нийтийн бухимдал туйлдаа хүрсэн тул Улаанбаатар хотын захирагч бөгөөд Нийслэлийн Засаг дарга Д.Сумъяабазар, түүнчлэн Нийслэлийн түгжрэлийг бууруулах асуудал хариуцсан сайд Ж.Сүхбаатар нар ёс зүйн хариуцлага хүлээн өөрсдийн хүсэлтээр албан тушаалаасаа шууд огцорсон. Үүнийг дагаад Нийслэлийн Нийтийн тээврийн газрын дарга болон холбогдох худалдан авах ажиллагааны хэлтсийн мэргэжилтнүүд зэрэг 10 гаруй хүн үүрэгт ажлаасаа халагдаж, эрүүгийн хэрэгт сэжигтнээр татагдсан байна.

АТГ болон Цагдаагийн ерөнхий газрын хамтарсан ажлын хэсэг уг хэрэгт холбогдуулан импортлогч гүйцэтгэгч компани болох "Тэнүүн-Огоо" ХХК-ийн захирал болон менежерүүд, мөн Нийслэлийн Нийтийн тээврийн газрын удирдлагуудаас албан тушаалын байдлаа урвуулан ашигласан, их хэмжээний хохирол учруулсан байж болзошгүй үндэслэлээр 5-7 хүнийг цагдан хорьж, шүүхийн шатанд шилжүүлсэн.

БНСУ-ын талын худалдааны төлөөлөгч, үйлдвэрийн мэргэжилтнүүдийг мөн олон улсын интерполоор дамжуулан шалгах ажиллагаа явагдсан

Хохирол барагдуулалтын хувьд хуурамч, хуучин автобус нийлүүлж авсан урьдчилгаа төлбөр болох хэдэн арван тэрбум төгрөгийг холбогдох компаниар буцаан төлүүлэх, хэрвээ бэлэн мөнгө байхгүй бол тус компанийн эзэмшлийн автобус баазууд, гражууд болон бусад үл хөдлөх хөрөнгийг улсын орлого болгон хураан авч алдагдлыг дүйцүүлэх шийдвэрүүд шүүхийн шатанд гарч хэрэгжиж эхэлсэн.

Нийслэлээс уг компанитай байгуулсан гэрээг цуцалж, шинээр нээлттэй тендер зарласнаар дараагийн ээлжинд стандартын шаардлага хангасан шинэ автобусууд орж ирэх боломж бүрдсэн юм.