Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүсийн эрхийн тухай конвенцын хэрэгжилт ба ирээдүйн зорилт

Монгол Улс Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүсийн эрхийн тухай конвенцод нэгдэн орсон түүхэн үйл явдлын 17 жилийн ой өнөөдөр тохиож байна.

Уг конвенц болон түүний нэмэлт протоколыг 2009 оны тавдугаар сарын 13-ны өдөр Улсын Их Хурал соёрхон баталж, тухайн үеийн УИХ-ын дарга Д.Дэмбэрэл гарын үсэг зурж байсан түүхтэй бөгөөд энэ нь хөгжлийн бэрхшээлтэй бүх хүний эрх, үндсэн эрх чөлөөг бүрэн дүүрэн эдлэх нөхцөлийг бүрдүүлэх чухал алхам болсон юм.

Энэ онд НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейгаас тус конвенцыг анх баталсны 20 жилийн ой давхар тохиож байгаагаараа онцлогтой. Олон улсын түвшинд "Конвенц 20 жилд "Ололт амжилтаа бататгаж, хэрэгжилтийн дараагийн үе шатыг тодорхойлох нь" сэдэвт арга хэмжээнүүд өрнөж байгаа бол дотоодод Дархан, Эрдэнэт, Ховд хотуудад боловсрол, хүртээмж, тэгш хамруулах сургалтын асуудлыг хөндсөн олон улсын эрдэм шинжилгээний бага хурлууд зохион байгуулагдаж байна.

Хууль эрх зүйн орчны хувьд хамгийн сүүлийн үеийн буюу 2025 оны тайлангаар Конвенцын зохицуулалтын 82 хувь нь дотоодын хууль тогтоомжид туссан үзүүлэлттэй байна. Гэвч бодит хэрэгжилт дөнгөж 50 хувьтай буюу хангалтгүй байгааг УИХ-ын ажлын хэсгээс анхааруулжээ.

Өнөөдрийн байдлаар нийт 115,000 орчим хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн бүртгэлтэй байгаагийн 14,600 гаруй нь хүүхдүүд байна. Засгийн газар 2015 онд анхны тайлангаа, 2023 онд хоёр болон гуравдугаар тайлангаа НҮБ-д хүргүүлж байсан юм.

Цаашид хэрэгжилтийг эрчимжүүлэх зорилгоор Засгийн газар НҮБ-ын хорооноос өгсөн зөвлөмжүүдэд үндэслэн 2025–2031 оны үйл ажиллагааны төлөвлөгөөг боловсруулан ажиллаж байна. Энэхүү баримт бичиг нь салбар бүрд хүртээмжийг нэмэгдүүлэх, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг нийгмийн халамж хүртэгч бус харин бие даасан "эрх эдлэгч" гэж үзэх хандлагыг нийгэмд төлөвшүүлэхэд чиглэж байгаа юм. Түүнчлэн сүүлийн нэг жилийн хугацаанд ЮНЕСКО болон НҮБ-ын Хөгжлийн хөтөлбөрөөс хөгжлийн бэрхшээлийн үнэлгээний комиссын чадавхыг бэхжүүлэхэд онцгойлон анхаарч ажилласан нь цаашдын бодит өөрчлөлтөд чухал түлхэц болох хүлээлттэй байна.