410 сая жилийн настай аварга биетийн нууцыг тайлж, шинэ төрөл зүйл болохыг тогтоожээ

2026 оны 1-р сарын сүүлээр "Science Advances" сэтгүүлд нийтлэгдсэн шинэ судалгаагаар палеонтологийн шинжлэх ухааны хамгийн том нууцуудын нэг болох "Prototaxites"-ийн гарал үүслийг эцэслэн тогтоосон байна.

Одоогоос 410 сая жилийн өмнө дэлхий дээр ноёрхож байсан энэхүү аварга биет нь мөөг эсвэл ургамал бус, харин хувьслын явцад бүрэн устаж үгүй болсон амьд биетийн цоо шинэ салбар болохыг эрдэмтэд баталлаа.

Шотландын Абердиншир дэх Райни цахиурлаг чулуулгаас олдсон, маш сайн хадгалагдсан 3D чулуужсан олдворт Шотландын Үндэсний музей болон Эдинбургийн их сургуулийн доктор Корентин Лорон, Сэнди Хетерингтон нарын удирдсан баг нарийвчилсан дүн шинжилгээ хийсэн байна.

Сүүлийн 165 гаруй жилийн турш эрдэмтэд эдгээр аварга багануудыг аварга мөөг, замаг эсвэл эртний мод гэж маргалдсаар ирсэн бол орчин үеийн машин сургалт болон молекулын шинжилгээний аргаар энэ маргаанд цэг тавьсан байна. Судалгааны үр дүнд "Prototaxites" нь орчин үеийн ямар ч удам угсаагүй, нарийн төвөгтэй эукариотуудын "алдагдсан салбар" болох нь тодорхой болжээ. Хэдийгээр гадаад төрхөөрөө мөөгтэй төстэй байсан ч шинэ шинжилгээгээр мөөгөнцрийн үндсэн бүтцийн бүрэлдэхүүн хэсэг болох хитин огт илрээгүй байна. Энэ нь уг организм Девоны галавын үед олон эст амьд биетийн хувьслын нэгэн өвөрмөц туршилт байсан бөгөөд ойролцоогоор 360 сая жилийн өмнө устаж үгүй болсныг харуулж байна.

Өндрөөрөө 8 метр, өргөнөөрөө 1 метр хүрдэг байсан энэхүү аварга биет нь тухайн үеийн шагайгаар татах төдий намхан хөвд, элэгний өвс бүхий орчинд "амьд цамхаг" мэт сүндэрлэдэг байв. Өндөр нарийвчлалтай дүрслэлийн аргаар судлахад дотоод бүтэц нь хийн солилцоо, ус тээвэрлэх үүрэгтэй нягт гуурс болон судал бүхий "чөмөгний толбо"-оор дүүрэн байсан нь тогтоогджээ. Энэхүү дэвшилтэт физиологийн бүтэц нь түүнд шим тэжээл дахин боловсруулах, спор тараах давуу талыг олгож байсан гэж үзэж байна. Ийм бүтэц нь өнөөгийн ямар ч ургамал, мөөгөнцөрт байдаггүй онцлог шинж чанар юм.

Энэхүү нээлт нь хувьслын үйл явц орчин үеийн ургамал, амьтан руу чиглэсэн шулуун шугам байгаагүйг баталж, хуурай газрын амьдралын түүхийг шинээр бичиж байна. Жинхэнэ мод үүсэхээс өмнө дэлхий дээр сая сая жилийн турш амжилттай оршин тогтнож байсан эдгээр "харь гарагийн" мэт аварга биетүүдийн олдворыг Шотландын Үндэсний музейн цуглуулгад нэмж, олон нийтэд дэлгэн үзүүлэхээр болжээ.

Эх сурвалж:

• https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFXmA3EqQ0rTvcG6pdkzCTp5RgqP430ciDzGuHMVboVRbDa0XSAdpgab2_t98jB9vgCNzewCGcTwFUS6Fhggyycmz_Nc9-NRZkAz_9hT3bS2mWioXWQEFZg4KjlQHagzBHHqyxH0G0OfePVbSirJDYRer8=

• https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQG-z5GnBk9OlMqRD_lQlyAIWXkASa69cw8Me2afMKxZYnyQdRIZ3mkX7n0SdmYziAHWaeB_Z0p_KeVHAcFYjUipRL0TcFa-sA7obIRvMIbxSGgqViMSlReGhpf7n4ZrJObLkNvO2i_dKq6eHiTfFMdf7gsk

• https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGFMb78irJ_Cmt3PWob-XLKLJjLG8Z_q2FMIKhKz2TZOnokZFpVMzrb8qj2febuMWOQy43S_6VlnUEXx8VuRam978Ij6-vuEwjxC_WepgjKh5CP7TCnnFO8wd9VxQuA_nZMfP2qWMcb6LFeFihZ0ydfOPv9RZHkEvjDzyZ4jsvHx88t3bxE-oB49OppVWwBQIGn-lpcYVWC4JFV3gfQ3Z14zfkZyDo3xxIih70auTCsqNczKCRTkQeBj_f4wmqDlEHFE50P7RNLwvRR72hAKp0=

• https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQETvMY-6mlNDgzSEhIIFrY7OTF4Jt2-d_cwWR-YSANBpzVoQt2zETBnOMKuiNyGsTuPGj4ZfsEdeJpJRoSCSafs8-pFNyPdwMCJWb6j_TU3n9T4SI3XANDuFWaRm7V0VzTin0gq_FBCRfGe5xhIfqIKpGOI32Kqauo1zxOjg23fXwxz9_pJYNxKW2-l1I9xJxz9qTZ4ZLqdum5OVO1VprIy

• https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEGS176siC0HUxnVBHyGlXaCr9_QLTxzqVfjSIzepr1TlWlGxJblexV_mD5gJNuquRjsEYrKQQFDqmWtDqgY87Mn4U9wTzx-By--4sotdrugOBhNHZfok0QEXNqaUKPY9oQelUZhgSX-1lYy4J7NRoGBgwD-ce8i6nTR-t64a8aaHqH_pEBkkrrexQjUkYWa9K1IJp1bKQ_URQzxnQMBm0rR6sc1JE8Lg==